Blok odnogi pęczka Hisa to zaburzenie przewodzenia impulsów elektrycznych w sercu. Charakteryzuje się ono spowolnieniem lub całkowitym przerwaniem przewodzenia sygnałów wzbudzenia wzdłuż jednej lub więcej gałęzi pęczka Hisa. Można je wykryć jedynie podczas badań diagnostycznych lub na podstawie występujących objawów, takich jak zaburzenia rytmu serca, zawroty głowy czy epizody utraty przytomności.
Blok ten polega na niepełnym lub całkowitym zahamowaniu przewodzenia impulsów elektrycznych przez struktury układu przewodzącego serca, co prowadzi do zmiany prawidłowej sekwencji pobudzenia mięśnia komorowego. W kardiologii blok odnogi pęczka Hisa nie jest samodzielną chorobą, lecz z reguły stanowi konsekwencję innego schorzenia serca i jednocześnie jest widoczny jako charakterystyczny obraz w badaniu elektrokardiograficznym (EKG). Statystycznie, blok odnogi pęczka Hisa diagnozuje się u 0,6% populacji, częściej u mężczyzn. W grupie osób powyżej 60. roku życia jego częstość wzrasta do 1–2%.
Budowa i funkcja układu przewodzącego serca
Pęczek Hisa jest kluczową częścią układu przewodzącego serca, zbudowaną z wyspecjalizowanych włókien mięśniowych. Przebiega on w przegrodzie międzykomorowej i dzieli się na dwie główne odnogi: prawą i lewą. Lewa odnoga rozgałęzia się dalej na przednią i tylną gałąź, które rozchodzą się wzdłuż przegrody międzykomorowej. Najmniejsze elementy układu przewodzącego, czyli włókna Purkinjego, rozprzestrzeniają się na całej powierzchni mięśnia sercowego i bezpośrednio przekazują impulsy do mięśnia komór, co inicjuje ich skurcz.
Proces przewodzenia impulsów rozpoczyna się w węźle zatokowym, przechodzi przez przedsionki, węzeł przedsionkowo-komorowy, pęczek Hisa i jego odnogi, a kończy się w włóknach Purkinjego. Każda dysfunkcja w tym systemie może prowadzić do nieprawidłowości w rytmie pracy serca.
Przyczyny bloku odnogi pęczka Hisa
Blok prawej odnogi pęczka Hisa najczęściej wiąże się z chorobami powodującymi przeciążenie lub przerost prawej komory serca. Do takich schorzeń należą:
Zwężenie zastawki mitralnej,
Ubytek przegrody międzyprzedsionkowej,
Niedomykalność zastawki trójdzielnej,
Choroba wieńcowa,
Serce płucne,
Nadciśnienie tętnicze,
Ostry zawał mięśnia sercowego (zwłaszcza tylnej ściany lub wierzchołka serca).
Z kolei blok lewej odnogi pęczka Hisa często występuje w przebiegu:
Miażdżycy tętnic,
Wad zastawki aortalnej,
Kardiomiopatii,
Zawału mięśnia sercowego,
Zapalenia mięśnia sercowego,
Bakteryjnego zapalenia wsierdzia,
Dystrofii mięśnia sercowego.
Rzadziej przyczyną bloku jest zatorowość płucna, hiperkaliemia (nadmiar potasu we krwi) czy zatrucie glikozydami nasercowymi.
Bloki dwupęczkowe, obejmujące więcej niż jedną odnogę, najczęściej są wynikiem wad aorty, takich jak:
Niewydolność zastawki aortalnej,
Zwężenie aorty,
Koarktacja aorty.
Klasyfikacja bloków odgałęzień pęczka Hisa
Pęczek Hisa, ze względu na swoją anatomiczną budowę, może być dotknięty blokadami, które klasyfikujemy jako jednopęczkowe, dwupęczkowe lub trójpęczkowe. W przypadku bloków jednopęczkowych dochodzi do uszkodzenia tylko jednej z gałęzi pęczka Hisa. Możemy tu wyróżnić blok prawej odnogi, blok przedniej gałęzi lewej odnogi lub blok tylnej gałęzi lewej odnogi.
Bloki dwupęczkowe dotyczą jednoczesnego uszkodzenia dwóch gałęzi pęczka Hisa. Należą do nich: blok przedniej i tylnej gałęzi lewej odnogi, blok prawej odnogi i przedniej gałęzi lewej odnogi, a także blok prawej odnogi i tylnej gałęzi lewej odnogi. Z kolei bloki trójpęczkowe obejmują wszystkie trzy gałęzie pęczka Hisa.
Stopień zaburzenia przewodzenia impulsów
W zależności od stopnia zakłócenia przewodzenia impulsów, bloki odgałęzień pęczka Hisa dzielimy na niekompletne i całkowite. W przypadku niekompletnego bloku przewodzenie impulsów w jednej z gałęzi pęczka Hisa jest zakłócone, podczas gdy pozostałe gałęzie funkcjonują prawidłowo. W takiej sytuacji mięsień sercowy komór pobudzany jest za pośrednictwem nienaruszonych gałęzi, lecz proces ten odbywa się z opóźnieniem.
Gdy przewodzenie impulsów wzdłuż gałęzi pęczka Hisa ulega spowolnieniu, mamy do czynienia z niepełnym blokiem serca pierwszego stopnia. Jeśli tylko część impulsów dociera do komór, blok klasyfikuje się jako niepełny blok serca drugiego stopnia. Blok całkowity, określany również jako blok trzeciego stopnia, oznacza całkowitą niemożność przewodzenia impulsów z przedsionków do komór. W takiej sytuacji komory serca zaczynają kurczyć się samodzielnie, z częstością 20–40 uderzeń na minutę.
Charakterystyka bloków
Bloki odgałęzień pęczka Hisa mogą mieć charakter przejściowy (przerywany) lub trwały (nieodwracalny). W niektórych przypadkach blok rozwija się tylko w określonych sytuacjach, na przykład przy zmianach częstotliwości rytmu serca, takich jak bradykardia (spowolnienie akcji serca) lub tachykardia (przyspieszenie akcji serca).
Blok odnogi pęczka Hisa objawy
Charakterystyka różnych typów bloku odgałęzienia pęczka Hisa
Bloki odgałęzień pęczka Hisa same w sobie nie wywołują specyficznych objawów klinicznych. Najczęściej manifestują się jako objawy choroby podstawowej oraz charakterystyczne zmiany w zapisie EKG. W niektórych przypadkach, gdy dochodzi do obniżenia pojemności minutowej serca, mogą występować takie objawy jak częste zawroty głowy, znaczne spowolnienie akcji serca (bradykardia), a czasem nawet epizody utraty przytomności.
Główne rodzaje bloku odgałęzienia pęczka Hisa
Blok prawej odnogi pęczka Hisa
W przypadku pełnego bloku prawej odnogi pęczka Hisa przewodzenie impulsów i pobudzanie mięśnia sercowego prawej komory oraz prawej części przegrody międzykomorowej odbywa się za pośrednictwem włókien mięśniowych lewej komory. Natomiast w przypadku niepełnego bloku impuls elektryczny przechodzi wzdłuż prawej odnogi z opóźnieniem. U niektórych zdrowych młodych osób niepełny blok prawej odnogi pęczka Hisa bywa uznawany za wariant normy fizjologicznej.
Charakterystyczne cechy w zapisie EKG dla pełnego bloku to poszerzenie zespołu QRS do 0,12 sekundy lub więcej, poszerzenie załamka S, zwiększona amplituda i poszerzenie załamka R, a także kształt zespołu QRS w postaci qRS.
Blok lewej odnogi pęczka Hisa
W przypadku całkowitego bloku lewej odnogi pęczka Hisa fala pobudzenia nie jest przekazywana wzdłuż odnogi na skutek przerwania przewodzenia w tułowiu lub obu gałęziach. Pobudzenie mięśnia sercowego lewej komory odbywa się z opóźnieniem za pośrednictwem włókien Purkinjego z prawej komory i prawej części przegrody międzykomorowej. Na zapisie EKG widoczne są odchylenia osi elektrycznej serca (EOS) w lewo oraz poszerzenie zespołu QRS powyżej 0,12 sekundy.
Blokada przedniej gałęzi lewej odnogi charakteryzuje się utrudnieniem przewodzenia impulsów do przednio-bocznej ściany lewej komory. W tej sytuacji fala pobudzenia rozprzestrzenia się od dolnych partii tylnej ściany ku górze.
Blok tylnej gałęzi lewej odnogi skutkuje zaburzeniem przewodzenia impulsów do tylno-dolnych obszarów lewej komory, co powoduje, że fala aktywacji rozprzestrzenia się od góry ku dołowi przez przednio-boczne ściany lewej komory.
Niepełny blok lewej odnogi oznacza spowolnienie przewodzenia impulsów wzdłuż głównego tułowia lub obu gałęzi, przy czym część lewej komory jest pobudzana przez impulsy rozchodzące się wzdłuż prawej odnogi.
Bloki dwuwiązkowe
Kombinacja bloku prawej odnogi z blokiem przedniej gałęzi lewej odnogi powoduje, że impuls elektryczny jest przekazywany przez tylną gałąź lewej odnogi. Pobudzenie rozpoczyna się od tylno-dolnych obszarów lewej komory, a następnie rozprzestrzenia się na przednio-boczne jej części oraz prawą komorę. W zapisie EKG widoczne są: poszerzenie zespołu QRS powyżej 0,12 sekundy, postrzępiona część wstępująca załamka S, ujemny załamek T oraz odchylenie osi elektrycznej serca w lewo.
W przypadku kombinacji bloku prawej odnogi z blokiem tylnej gałęzi lewej odnogi impuls jest przekazywany przez przednią gałąź lewej odnogi. Pobudzenie najpierw obejmuje przednio-boczne części lewej komory, a następnie tylno-dolne jej obszary i prawą komorę. Na EKG widoczne są cechy obu bloków, z odchyleniem osi elektrycznej serca w prawo, co wskazuje na poważne uszkodzenia mięśnia sercowego.
Blok trójwiązkowy
Niepełny blok trójwiązkowy charakteryzuje się przewodzeniem impulsu do komór poprzez najmniej uszkodzoną gałąź pęczka Hisa, co prowadzi do wystąpienia bloku przedsionkowo-komorowego (AV) pierwszego lub drugiego stopnia.
Pełny blok trójwiązkowy oznacza całkowite przerwanie przewodzenia impulsów z przedsionków do komór (blok AV III stopnia), co skutkuje rozdzieleniem rytmu przedsionkowego i komorowego. Komory pracują wtedy w wolnym rytmie idiokomorowym, który charakteryzuje się niską częstotliwością i często arytmią. Może to prowadzić do migotania przedsionków lub asystolii.
Na EKG w pełnym bloku trójwiązkowym widoczne są objawy charakterystyczne dla bloku przedsionkowo-komorowego w różnych jego postaciach.
Blok odnogi pęczka Hisa diagnostyka
Podstawową metodą wykrywania bloku odnogi pęczka Hisa jest elektrokardiografia (EKG), która może być uzupełniona o bardziej zaawansowane badania, takie jak elektrokardiografia przezprzełykowa (TEE), rytmokardiografia oraz codzienne monitorowanie EKG metodą Holtera. Aby określić ewentualne organiczne uszkodzenia serca, stosuje się echokardiografię, rezonans magnetyczny (MRI), tomografię komputerową wielorzędową (MSCT) lub pozytonową tomografię emisyjną (PET) serca. W przypadku rozpoznania bloku odnogi pęczka Hisa, zaleca się konsultację z kardiologiem, specjalistą w dziedzinie zaburzeń rytmu serca (arytmologiem) lub kardiochirurgiem.
Blok odnogi pęczka Hisa leczenie
Blok odnogi pęczka Hisa nie wymaga specyficznego leczenia jako samodzielnego zaburzenia – kluczowe jest leczenie choroby podstawowej, która prowadzi do tego stanu. Jeśli blok odnogi pęczka Hisa współistnieje z takimi schorzeniami jak dusznica bolesna, nadciśnienie tętnicze czy niewydolność serca, stosuje się leczenie odpowiednimi lekami, w tym azotanami, glikozydami nasercowymi oraz środkami obniżającymi ciśnienie krwi (leki przeciwnadciśnieniowe).
W przypadkach współistnienia bloku przedsionkowo-komorowego (blokady AV) należy ocenić wskazania do wszczepienia stymulatora serca (rozrusznika). U pacjentów z blokiem odnogi pęczka Hisa, którzy nie wykazują objawów klinicznych, wystarczająca może być obserwacja w ramach regularnej kontroli kardiologicznej.
Blok odnogi pęczka Hisa rokowanie, zapobieganie, powikłania, śmiertelność, występowanie przypadki choroby w Polsce, jaki lekarz leczy, jaki szpital, jaki odział szpitalny
Powikłania nieleczonego bloku odnogi pęczka Hisa
Niewydolność serca: Utrudnione przewodzenie impulsów może prowadzić do osłabienia funkcji serca, skutkując jego niewydolnością.
Zaburzenia rytmu serca (arytmie): Nieleczony blok może sprzyjać występowaniu nieprawidłowych rytmów serca, które mogą być groźne dla zdrowia.
Zwiększone ryzyko zawału serca: Zaburzenia przewodzenia mogą przyczyniać się do niedokrwienia mięśnia sercowego, zwiększając ryzyko zawału.
Nagłe zatrzymanie krążenia: W skrajnych przypadkach nieleczony blok może prowadzić do zatrzymania akcji serca, stanowiąc bezpośrednie zagrożenie życia.
Śmiertelność związana z blokiem odnogi pęczka Hisa
Śmiertelność w przypadku bloku odnogi pęczka Hisa zależy od wielu czynników, takich jak obecność innych chorób serca, stopień zaawansowania bloku oraz szybkość podjęcia leczenia. Sam blok, zwłaszcza jeśli jest bezobjawowy, nie musi znacząco wpływać na śmiertelność. Jednak w połączeniu z innymi schorzeniami serca może zwiększać ryzyko poważnych powikłań, które mogą prowadzić do zgonu. Dlatego ważne jest regularne monitorowanie stanu zdrowia i konsultacje z kardiologiem.
Zapobieganie blokowi odnogi pęczka Hisa
Regularne badania kardiologiczne: Pozwalają na wczesne wykrycie ewentualnych nieprawidłowości w pracy serca.
Zdrowy styl życia: Obejmuje zbilansowaną dietę, regularną aktywność fizyczną oraz unikanie używek, co pozytywnie wpływa na kondycję serca.
Kontrola chorób przewlekłych: Skuteczne leczenie nadciśnienia tętniczego, cukrzycy czy chorób wieńcowych zmniejsza ryzyko wystąpienia bloku.
Unikanie czynników ryzyka: Redukcja stresu, dbanie o prawidłową masę ciała oraz unikanie palenia tytoniu i nadmiernego spożycia alkoholu.