Nagła śmierć sercowa

Nagła śmierć sercowa to gwałtowne zatrzymanie pracy serca lub migotanie komór, które występuje bez wcześniejszych objawów choroby wieńcowej. Do najważniejszych objawów należą: brak oddechu, ustanie tętna w głównych naczyniach, rozszerzenie źrenic niewrażliwych na światło, brak odruchów oraz marmurkowe zabarwienie skóry. Po około 10–15 minutach pojawia się tzw. objaw „kociego oka”.

Skala problemu

Nagła śmierć sercowa odpowiada za 40% zgonów w populacji między 50. a 75. rokiem życia u osób bez wcześniej rozpoznanej choroby serca. Migotanie komór jest przyczyną aż 80% wszystkich zdarzeń nagłego zatrzymania krążenia. Najczęściej dotyka ono mężczyzn w średnim wieku, palaczy tytoniu, osoby z nadużywaniem alkoholu oraz zaburzeniami gospodarki lipidowej. Kobiety są z reguły mniej podatne na te zdarzenia ze względu na ochronny wpływ hormonów.

Czynniki ryzyka i wyzwalające

• Modyfikowalne: palenie tytoniu, dieta bogata w tłuszcze nasycone, nadciśnienie tętnicze, niedobór witamin.

• Niemodyfikowalne: wiek powyżej 50 lat, płeć męska.

• Czynniki prowokujące: intensywny wysiłek fizyczny, nurkowanie w zimnej wodzie, niedotlenienie otoczenia, ostry stres psychiczny.

Nagła śmierć sercowagłówne przyczyny wewnętrzne

• Choroba wieńcowa (miażdżyca tętnic wieńcowych) – stanowi 35,6% nagłych zgonów sercowych. Pęknięcie blaszki miażdżycowej i tworzenie skrzepliny prowadzi do ostrego zawału mięśnia sercowego, gwałtownego spadku kurczliwości mięśnia i migotania komór.

• Zaburzenia przewodzenia – odpowiadają za 23,3% zgonów. Uszkodzenie układu bodźcoprzewodzącego (węzeł zatokowo-przedsionkowy, przedsionkowo-komorowy, pęczek Hisa) nasilają ryzyko asystolii, na którą resuscytacja jest mało skuteczna.

• Kardiomiopatie – obserwowane w 14,4% przypadków. Są to pierwotne lub wtórne zmiany strukturalne i czynnościowe mięśnia sercowego (np. włóknienie, arytmogenna dysplazja prawej komory), występujące w przebiegu cukrzycy, tyreotoksykozy czy przewlekłego alkoholizmu.

• Inne przyczyny – 11,5% nagłych zgonów, m.in. wrodzone wady tętnic wieńcowych, tętniak lewej komory, zatorowość płucna (7,3%) prowadząca do ostrej niewydolności prawej komory.

Nagła śmierć sercowa patogeneza

W miażdżycy zamknięcie tętnicy wieńcowej przez skrzeplinę powoduje powstanie ogniska martwicy, zaburzenie kurczliwości mięśnia i rozwój ostrego zespołu wieńcowego, co często prowadzi do migotania komór. W zaburzeniach przewodzenia przerwanie sygnału bioelektrycznego wywołuje natychmiastowe ustanie skurczów i zastój krwi.

W kardiomiopatiach mięsień sercowy nie odpowiada prawidłowo na impulsy, co z czasem prowadzi do niewydolności. W zatorowości płucnej zablokowanie przepływu krwi żylnej do płuc przeciąża prawą komorę, wywołując nagłe zatrzymanie serca.

Nagła śmierć sercowaklasyfikacja

• Bez objawów poprzedzających – zatrzymanie serca u osób wcześniej zdrowych.

• Z objawami poprzedzającymi – krótkotrwałe omdlenia, zawroty głowy, ucisk w klatce piersiowej na godzinę przed zdarzeniem.

Rodzaje dysfunkcji w resuscytacji

• Migotanie komór – chaotyczne skurcze włókien komór, wymagające defibrylacji i resuscytacji.

• Asystolia – całkowity brak bioelektrycznej i mechanicznej aktywności serca; leczenie farmakologiczne ma ograniczoną skuteczność.

Przebieg nagłego zatrzymania krążenia

Na 40–60 minut przed zdarzeniem mogą wystąpić krótkotrwałe omdlenia (30–60 s), silne zawroty głowy, zaburzenia koordynacji oraz wahania ciśnienia. W momencie zatrzymania pojawia się utrata przytomności, brak tętna i tonów Korotkowa, resztkowe oddechy do 1–2 minut, blada i sina skóra, sinica warg i paznokci, rozszerzone źrenice niewrażliwe na światło.

Powikłania po resuscytacji

• Burza metaboliczna – kwasica, zaburzenia elektrolitowe, ryzyko niewydolności nerek lub wielonarządowej.

• Uszkodzenie mózgu – dekortykacja (śmierć kory mózgowej) lub encefalopatia po niedotlenieniu, prowadząca do zaburzeń poznawczych, ruchowych i somatycznych.

Nagła śmierć sercowa diagnostyka

Po potwierdzeniu zatrzymania krążenia na podstawie braku oddechu i tętna, w szpitalu stosuje się:

• Monitorowanie EKG – migotanie fal lub izolinia, brak zespołów komorowych, gwałtowny spadek saturacji.

• Badania laboratoryjne – oznaczenie pH, elektrolitów, aktywności CPK, CPK‑MB, LDH, troponiny I.

Postępowanie doraźne

• Podstawowe zabiegi resuscytacyjne – ułożenie pacjenta na twardym podłożu, udrożnienie dróg oddechowych, wentylacja metodą usta‑usta, uciski mostka na głębokość 4–5 cm w stosunku 30:2.

• Specjalistyczne procedury – w warunkach szpitalnych defibrylacja (200–360 J), leki przeciwarytmiczne, adrenalina, atropina, wodorowęglan sodu, chlorek wapnia, intubacja i wentylacja mechaniczna.

• Opieka po przywróceniu rytmu – kontynuacja wentylacji mechanicznej, korekcja równowagi kwasowo‑zasadowej i elektrolitowej, całodobowy monitoring funkcji życiowych oraz wdrożenie leczenia: leki przeciwpłytkowe, przeciwutleniacze, wspomaganie krążenia dopaminą i nootropiki.

Nagła śmierć sercowa rokowanie, zapobieganie, powikłania, śmiertelność, występowanie przypadki choroby w Polsce, jaki lekarz leczy, jaki szpital, jaki odział szpitalny 

Nagła śmierć sercowa powikłania nieleczenia
Jeśli nie zostanie podjęta natychmiastowa resuscytacja, w ciągu kilku minut rozwija się ciężkie niedotlenienie mózgu i ośrodkowego układu nerwowego, prowadząc do nieodwracalnych uszkodzeń kory mózgowej. Przedłużony bezdech i zastój krążenia wywołują wielonarządową niewydolność (w tym ostrą niewydolność nerek) oraz burzę metaboliczną z kwasicą i zaburzeniami elektrolitowymi. Nieleczone zatrzymanie akcji serca kończy się śmiercią w ciągu kilku minut.

Nagła śmierć sercowa śmiertelność
Nagła śmierć sercowa stanowi około 15–20% wszystkich zgonów w krajach rozwiniętych, z częstością ~38 przypadków na 100 000 osób rocznie. W Europie i USA odnotowuje się 700–900 tys. zgonów nagłych sercowych rocznie. Poza szpitalem przeżywalność po NZK wynosi jedynie 10–12%, ale przy interwencji w ciągu pierwszych 5 minut może wzrosnąć do około 30%. Migotanie komór odpowiada za 80% tych zdarzeń.

Nagła śmierć sercowa zapobieganie
Podstawą profilaktyki jest modyfikacja stylu życia: rzucenie palenia, kontrola ciśnienia tętniczego, leczenie zaburzeń lipidowych i cukrzycy oraz regularna aktywność fizyczna. U osób z bardzo wysokim ryzykiem rekomenduje się implantację wewnętrznego kardiowertera-defibrylatora (ICD). Istotne są szkolenia z resuscytacji krążeniowo-oddechowej dla personelu oraz społeczeństwa oraz dostępność defibrylatorów zewnętrznych w miejscach publicznych.

Nagła śmierć sercowa rokowanie w leczeniu
Przeżywalność i stan neurologiczny po zatrzymaniu krążenia zależą od czasu do podjęcia reanimacji i mechanizmu zaburzenia:

• Migotanie komór: przy defibrylacji w ciągu 3–5 minut przeżywa około 30% pacjentów z dobrym wynikiem neurologicznym.

• Asystolia: wskaźnik przeżywalności wynosi 8–12%.
  Czynniki sprzyjające lepszemu rokowaniu to młodszy wiek, krótki czas do defibrylacji, dobre wyszkolenie ratowników i brak ciężkich chorób współistniejących.

Nagła śmierć sercowa występowanie w Polsce
W Polsce roczna częstość nagłych zgonów sercowych wynosi około 50–60 przypadków na 100 000 mieszkańców. Zdarzenia te przeważnie dotyczą mężczyzn (ok. 70%) w wieku 50–70 lat, choć zdarzają się również u młodszych. Przeżywalność poza szpitalem oscyluje w granicach 5–10%, zależnie od szybkości udzielenia pomocy i dostępu do defibrylacji.

Nagła śmierć sercowa do jakiego lekarza się udać
Pacjenci z podejrzeniem ryzyka nagłego zatrzymania krążenia powinni zgłosić się do kardiologa (najlepiej arytmologa) w poradni kardiologicznej. W sytuacjach nagłych ratunek oferuje oddział ratunkowy lub oddział intensywnej terapii kardiologicznej. Diagnostyka obejmuje EKG, echo serca, test wysiłkowy, a w razie potrzeby implantację ICD lub koronarografię.