Gęsia skórka na skórze

W języku potocznym „gęsia skórka” bywa używana w dwóch znaczeniach. Po pierwsze opisuje odruch pilomotoryczny (piloerekcję) – skurcz mięśni przywłośnych powodujący uwypuklenia skóry w reakcji na chłód lub silne emocje. Po drugie odnosi się do nieprzyjemnych doznań czuciowych określanych jako parestezje (np. mrowienie, „pełzające mrówki”, kłucie). To właśnie te wrażenia czuciowe zalicza się do parestezji. Mogą być krótkotrwałe lub przewlekłe, obejmować jeden bądź kilka obszarów (głowę, tułów, kończyny), jednak najczęściej lokalizują się w rękach i nogach. Krótkotrwałe parestezje są zjawiskiem fizjologicznym, pojawiają się pod wpływem bodźców zewnętrznych (np. ucisku nerwu przy niewygodnej pozycji) i ustępują po zmianie ułożenia ciała.

Odruch pilomotoryczny a parestezje – różnice
Efekt „gęsiej skórki” wywołany piloerekcją nie wynika z ucisku nerwu i zwykle nie towarzyszą mu objawy neurologiczne. W silnych emocjach – zarówno negatywnych, jak i pozytywnych (również podczas słuchania muzyki) – może wystąpić krótkotrwałe „przejście dreszczu”. Z kolei po przemijającym ucisku nerwu drętwienie i ból ustępują szybko, wraz z ustaniem ucisku.

Obraz kliniczny w chorobach
Gdy parestezje są konsekwencją choroby, zwykle współistnieją z innymi zaburzeniami neurologicznymi. Oprócz mrowienia i pieczenia mogą pojawiać się osłabienie lub niedowłady mięśni, obniżenie bądź utrata czucia. W przewlekłym przebiegu częste są zmiany troficzne: ścieńczenie i suchość skóry, przerzedzenie owłosienia, a w ciężkich przypadkach – owrzodzenia.

Dlaczego na ciele pojawia się „gęsia skórka” (parestezje)?

Mielopatie
Są następstwem uszkodzenia rdzenia kręgowego o różnej etiologii. Lokalizacja i nasilenie parestezji oraz innych objawów zależą od poziomu i rozległości zmiany. Do typowych dolegliwości należą także niedowłady, porażenia i zaburzenia funkcji zwieraczy. Wyróżnia się m.in.:
• Spondylogenne – następstwa chorób zwyrodnieniowych kręgosłupa: osteochondrozy, spondylozy, spondyloartrozy, spondylolizy, przepuklin krążków międzykręgowych (mielopatia dyskogenna).
• Niedokrwienne – przewlekłe zaburzenia krążenia rdzeniowego, zakrzepica, miażdżyca, krwotok do rdzenia.
• Pourazowe – podwichnięcia i zwichnięcia kręgów, złamania kompresyjne, uraz rdzenia.
• Nowotworowe/paraneoplastyczne – w przebiegu raka płuca, chłoniaków (w tym ziarnicy złośliwej), białaczek i innych chorób nowotworowych.
• Zakaźne i zapalne – np. neuroborelioza, kiła układu nerwowego, zakażenie HIV, gruźlica, zapalenie kości i szpiku.
• Inne – toksyczne uszkodzenia, powikłania radioterapii, następstwa nakłucia lędźwiowego.
Najczęstszy mechanizm stanowią mielopatie kompresyjne (uciskowe) wywołane m.in. przepukliną dysku, guzem, urazem czy zmianami naczyniowymi.

Polineuropatie
Często jednym z pierwszych objawów jest gęsia skórka/mrowienie, po którym pojawia się spadek czucia i osłabienie mięśni. Zmiany mają zwykle układ symetryczny typu „rękawiczek i skarpetek”, z możliwością szerzenia się proksymalnie. Ze względu na przyczynę wyróżnia się:
• Metaboliczne – m.in. cukrzycową, mocznicową, wątrobową, ciążową.
• Autoimmunologiczne – zapalenia naczyń (np. guzkowe), wariant Millera-Fishera, polineuropatie w zespołach paraneoplastycznych, zespół POEMS.
• Dziedziczne – np. zespół Dejerine’a-Sottasa, choroba Charcota-Mariego-Tootha, choroba Refsuma.
• Inne – alkoholowa, żywieniowa, zakaźno-toksyczna.

Uszkodzenia pojedynczych nerwów i splotów
Wynikają z urazu, przewlekłego ucisku w kanale kostnym lub innych przyczyn.
• Nerw potyliczny większy – mrowienie w okolicy potylicy.
• Splot szyjny – dolegliwości od szyi i potylicy promieniują do obręczy barkowej, czasem na górną część klatki piersiowej.
• Zespół mięśni pochyłych – pieczenie i mrowienie w kończynie górnej po stronie zajętej.
W obrębie kończyny górnej charakterystyczne są:
• Nerw łokciowy – mały palec, część palca serdecznego, okolica kłębika.
• Nerw pośrodkowy – promieniowa połowa dłoni i palców (zespół cieśni nadgarstka).
• Nerw promieniowy – przy ucisku w dole pachowym: tył ramienia i przedramienia, częściowo palce; przy ucisku bardziej dystalnie: grzbiet dłoni i palce.
W obrębie kończyny dolnej:
• Nerw kulszowy – tylno-boczna powierzchnia uda i podudzia, znaczna część stopy.
• Nerw skórny boczny uda – boczna i częściowo przednia część uda (meralgia paresthetica).
• Nerw udowy – przednio-przyśrodkowa część podudzia, przyśrodkowa krawędź stopy.
• Nerw piszczelowy – tylna część podudzia, podeszwa i część palców.
• Nerw strzałkowy wspólny – przednio-boczna część podudzia, grzbiet stopy.

Inne choroby neurologiczne
• Stwardnienie rozsiane – osłabienie kończyn (często nóg), parestezje i drętwienie; w dalszym przebiegu objawy móżdżkowe i piramidowe, zajęcie nerwów czaszkowych.
• Zespół Guillaina-Barrégo – początkowo osłabienie mięśni z mrowieniem i drętwieniem nóg, następnie zajęcie rąk; w ciężkich postaciach tetraplegia i niewydolność oddechowa.
• Udar mózgu – niedowład połowiczy z zaburzeniami czucia, bólem głowy, nudnościami, wymiotami, zaburzeniami świadomości; obraz zależy od lokalizacji ogniska.
• Guzy mózgu – parestezje na tle uszkodzenia dróg piramidowych, często bóle głowy, wymioty, zawroty, niedowład spastyczny, napady drgawkowe, zaburzenia psychiczne.
• Zespół niespokojnych nóg – przewlekłe mrowienie, „gęsia skórka”, ściskanie czy swędzenie, na ogół w obu podudziach (czasem asymetrycznie), nasilające się nocą i szerzące się ku górze.
• Migrena z aurą i napady padaczkowe – parestezje mogą poprzedzać napad.

Choroby naczyniowe
W żylakach kończyn dolnych mrowienie zwykle pojawia się w fazie sub- lub dekompensacji, nasila po długim staniu i współistnieje z uczuciem ciężkości, bólem oraz obrzękami. Podobne dolegliwości występują w chorobach zarostowych tętnic (miażdżyca, zapalenie tętnic, zakrzepowo-zatorowe zapalenie naczyń) – już na wczesnym etapie wraz z drętwieniem palców, uczuciem chłodu, łatwą męczliwością i kurczami łydek.

Zespół Raynauda
Napad obejmuje mrowienie, drętwienie, zblednięcie i chłód dystalnych części kończyn, a następnie uczucie rozpierania, ból i pieczenie. Początkowo trwa kilka minut, z czasem może wydłużać się do około godziny. Tło stanowią m.in.:
• Choroby reumatyczne – reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń, twardzina układowa, zapalenia naczyń.
• Inne choroby – ucisk naczyń i nerwów, uszkodzenie zwojów współczulnych, zaburzenia hematologiczne i hormonalne.
• Czynniki zewnętrzne – przewlekłe narażenie na wibracje, wychłodzenie.

Inne przyczyny
• Choroby zakaźne – w grypie i innych ostrych infekcjach uogólnionych parestezjom towarzyszy gorączka; w półpaścu dolegliwości czuciowe poprzedzają wysypkę i współistnieją z pieczeniem oraz świądem wzdłuż zajętego dermatomu.
• Zaburzenia endokrynologiczne – np. niedoczynność przytarczyc (kurcze mięśni, zaburzenia trawienia, pogorszenie widzenia o zmierzchu). U części kobiet parestezje pojawiają się w PMS, ciąży i menopauzie.
• Zaburzenia metaboliczne – niedobór witaminy B1 wywołuje mrowienie, duszność, kołatania, ból w klatce piersiowej, bóle głowy i drażliwość; hipokalcemia daje objawy podobne do niedoczynności przytarczyc; niedobór magnezu objawia się parestezjami, drżeniem, nudnościami, osłabieniem i spadkiem apetytu.
• Zaburzenia psychiczne – w zaburzeniach lękowych z dysregulacją autonomiczną parestezje mogą dotyczyć różnych okolic ciała i współistnieć z zawrotami głowy, kołataniem serca, dusznością, dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi; w neurastenii i depresji dolegliwości nasila wyczerpanie i somatyzacja.
• Leki – mrowienie bywa działaniem niepożądanym niektórych preparatów (np. części leków przeciwpadaczkowych i przeciwnadciśnieniowych, izoniazydu, ofloksacyny).

Gęsia skórka diagnostyka

Rozpoznawaniem przyczyn parestezji zajmuje się zwykle neurolog, a w razie potrzeby także reumatolog, flebolog, chirurg naczyniowy i inni specjaliści. W wywiadzie ocenia się czas wystąpienia pierwszych dolegliwości, częstość i okoliczności napadów oraz objawy towarzyszące. Postępowanie diagnostyczne obejmuje:
• Badanie ogólne – ocena cech żylaków (poszerzone, kręte żyły, obrzęki), zaburzeń troficznych skóry, perfuzji obwodowej (tętno na tętnicach). W chorobach zarostowych wykonywane są testy czynnościowe.
• Badanie neurologiczne – ocena siły mięśniowej i odruchów, charakteru oraz zasięgu zaburzeń czucia; poszukiwanie niedowładów, objawów uszkodzenia móżdżku czy dróg piramidowych.
• Badania elektrofizjologiczne – elektromiografia, elektroneurografia i potencjały wywołane w diagnostyce mielopatii, neuropatii oraz polineuropatii, z określeniem stopnia i ciężkości uszkodzenia nerwów.
• Techniki obrazowe – zależnie od podejrzenia: MRI kręgosłupa lub mózgu, RTG kręgosłupa, mielografia, dyskografia; w chorobach naczyniowych USG Doppler lub duplex.
• Inne metody – przy mielopatii bywa konieczne nakłucie lędźwiowe; w podejrzeniu polineuropatii amyloidowej biopsja nerwu; w chorobach zarostowych naczyń pomocne są kapilaroskopia, termografia i inne.
• Badania laboratoryjne – analiza płynu mózgowo-rdzeniowego (cechy zapalenia lub krwawienia), badania PCR i posiewy w zakażeniach, przeciwciała przeciw gangliozydom GM1 w wybranych polineuropatiach autoimmunologicznych.

Gęsia skórka leczenie

Terapia zachowawcza
Dobór postępowania zależy od przyczyny dolegliwości:
• Mielopatie – w komponentach niedokrwiennych stosuje się leki rozszerzające naczynia i poprawiające mikrokrążenie; w etiologii zakaźnej antybiotyki; w toksycznej – detoksykację. W wielu postaciach zaleca się neurometabolity i witaminy z grupy B.
• Polineuropatie – leczenie choroby podstawowej; przeciwbólowo leki przeciwbólowe, NLPZ, czasem trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne; uzupełniająco witaminy z grupy B i leki neurotroficzne. W wybranych przypadkach wskazane immunoglobuliny dożylne, glikokortykosteroidy lub plazmafereza.
• Żylaki – na początku pomocne flebotoniki, ograniczenie długotrwałego stania, wyroby uciskowe (bandaże, pończochy).
• Choroby zarostowe tętnic – konieczne rzucenie palenia; farmakoterapia obejmuje leki przeciwpłytkowe, antykoagulanty, NLPZ, antybiotyki (gdy wskazane), glikokortykosteroidy i leki rozkurczowe; korzystne bywa leczenie balneologiczne i tlenoterapia hiperbaryczna.
• Zespół Raynauda – unikanie zimna i innych czynników wyzwalających, leczenie choroby podstawowej; stosuje się blokery kanału wapniowego, inhibitory ACE, leki przeciwpłytkowe; napad łagodzi ogrzanie kończyn, a w razie potrzeby leki rozkurczowe.
W wielu stanach z parestezjami wskazana jest fizjoterapia: UHF, elektroforeza, elektrostymulacja; czasem parafina, galwanizacja, prądy SMT. Zaleca się akupunkturę, masaże, ćwiczenia usprawniające; w istotnej dysfunkcji – mechanoterapia.

Leczenie chirurgiczne
W razie utrwalonego ucisku struktur nerwowych lub niewydolności leczenia zachowawczego stosuje się:
• Mielopatie – usunięcie krwiaka, drenaż torbieli, dekompresję (laminektomia), discektomię/mikrodiscektomię i inne zabiegi odbarczające.
• Żylaki – flebektomię, miniflebektomię, ablację laserową (EVLA), ablację prądem o częstotliwości radiowej (RFA), skleroterapię (w tym piankową) lub ablację klejową; często stosuje się techniki łączone.
• Choroby zarostowe tętnic – sympatektomię lędźwiową/okołotętniczą, tromboembolektomię, poszerzanie (angioplastykę), stentowanie lub protezowanie tętnic; w przypadku martwicy – zabiegi odtwórcze lub amputację / wyłuszczenie w granicach żywotnych tkanek.