Astazja-abazja

Astazja-abazja to rzadkie neurologiczne zaburzenie charakteryzujące się utratą zdolności do stania i chodzenia, pomimo zachowanej siły mięśniowej oraz właściwego napięcia mięśniowego. Objaw ten jest związany z ciężkimi uszkodzeniami mózgu, takimi jak urazy, guzy płata czołowego oraz rozległe zmiany neurodegeneracyjne. Może także pojawić się w kontekście zaburzeń psychicznych, takich jak histeria czy zaburzenia dysocjacyjne.

Astazja-abazja jest połączeniem dwóch odrębnych objawów klinicznych, które pochodzą od greckiego przedrostka negacji „a”. Astazja odnosi się do niezdolności do samodzielnego utrzymania pionowej postawy ciała, natomiast abazja dotyczy utraty zdolności do samodzielnego chodzenia. Ze względu na fakt, że obie te funkcje regulowane są przez wspólne obszary mózgu, ich zaburzenia występują zazwyczaj jednocześnie i mają wspólne przyczyny. W związku z tym astazja i abazja są traktowane w neurologii klinicznej jako jeden kompleks objawowy. Cechą charakterystyczną tego zespołu jest jego występowanie pomimo zachowanej siły oraz napięcia mięśni, które są niezbędne do utrzymania postawy i chodu.

Klasyfikacja Astazji-Abazji

Regulacja motoryczna, umożliwiająca utrzymanie pozycji stojącej i wykonywanie skoordynowanych ruchów nóg podczas chodu, odbywa się na kilku poziomach centralnego układu nerwowego. Jest ona również ściśle związana ze sferą funkcji poznawczych i emocjonalnych. W związku z tym wyróżnia się trzy główne typy astazji-abazji:

• Czołowa – występuje w kontekście patologii kory czołowej. Astazja-abazja jest tutaj związana z deficytami funkcji wykonawczych, zmianami nastroju oraz zaburzeniami poznawczymi.

• Podkorowa – wynika z uszkodzenia struktur podstawnych oraz zaburzenia ich połączeń z korą mózgową, co skutkuje zaburzeniem odruchów posturalnych. Pacjent może imitować chód w pozycji leżącej, ale nie jest w stanie utrzymać postawy stojącej.

• Psychogenna – obserwowana na tle zaburzeń psychicznych. Objawom towarzyszy często teatralność i inne charakterystyczne elementy zaburzeń psychicznych, co utrudnia diagnostykę różnicową.

Etiologia Astazji-Abazji

Zespół Czołowy

Płaty czołowe mózgu są odpowiedzialne za integrację funkcji motorycznych oraz wyższą aktywność nerwową, w tym planowanie działań i regulację emocji. Kora czołowa odpowiada za regulację skurczów mięśni i napięcia mięśniowego na poziomie korowym. Dysfunkcja w tym obszarze prowadzi do astazji-abazji, szczególnie gdy występują obustronne, rozległe uszkodzenia. Często zespół ten występuje razem z apraksją, zaburzeniami emocjonalno-wolicjonalnymi oraz zmianami zachowania.

Potencjalne przyczyny uszkodzeń kory czołowej obejmują:

• Urazowe Uszkodzenie Mózgu (TBI) – najczęściej obejmuje stłuczenia płatów czołowych, prowadzące do bezpośredniego uszkodzenia tkanek mózgowych, którym towarzyszy obrzęk oraz ucisk wynikający z krwiaków. Astazja-abazja może być w takich przypadkach przejściowa lub utrzymywać się jako trwała konsekwencja urazu.

• Procesy Zwyrodnieniowe – choroby neurodegeneracyjne, takie jak choroba Alzheimera, otępienie związane z HIV czy zwyrodnienie korowo-podstawne, prowadzą do rozlanych zmian zanikowych w korze mózgowej i zwojach podkorowych. Objawy obejmują zaburzenia pamięci, zmiany zachowania oraz deficyty emocjonalne, z astazją-abazją w zaawansowanych stadiach.

• Choroby Naczyniowe Mózgu – obustronne uszkodzenia przednich obszarów kory mózgowej mogą wynikać z przewlekłych zaburzeń hemodynamicznych w tętnicach przednich i/lub środkowych. Astazja-abazja pojawia się w wyniku ciężkiej miażdżycy, mnogiej choroby zakrzepowo-zatorowej lub ogólnoustrojowego uszkodzenia naczyń.

• Nowotwory – agresywnie rozwijające się guzy, takie jak glejaki, nowotwory przerzutowe czy rdzeniaki, mogą rozprzestrzeniać się na oba płaty czołowe, powodując astazję-abazję. Często objawy ruchowe są poprzedzone zmianami emocjonalnymi i behawioralnymi.

Otępienie Czołowo-Skroniowe

Otępienie czołowo-skroniowe jest chorobą o niejasnej etiologii, w której około 45% przypadków ma podłoże rodzinne. Patogeneza obejmuje postępujący zanik kory czołowo-skroniowej, często objawiający się przed 60. rokiem życia. Początkowe objawy obejmują niedbałość o higienę oraz stereotypowe zachowania, a w kolejnych etapach pojawiają się poważne zaburzenia funkcji poznawczych. Astazja-abazja jest typowa dla drugiej fazy choroby, zwłaszcza przy dominującym uszkodzeniu płatów czołowych. W przypadkach z zajęciem tylnych obszarów czołowych, może wystąpić afazja dynamiczna, natomiast przy rozległych zmianach – afazja wynikająca z uszkodzenia płata skroniowego.

Zmiany Podkorowe

Astazja-abazja występuje także przy rozległych, obustronnych uszkodzeniach zwojów podkorowych i dróg przewodzenia łączących je z korą mózgową. Morfologicznym podłożem takich zmian jest często proces zwyrodnieniowy lub choroby demielinizacyjne, takie jak stwardnienie rozsiane czy zapalenie mózgu i rdzenia. Podkorowa postać astazji-abazji może występować także po powtarzających się rozległych udarach oraz w wieloogniskowych procesach nowotworowych. W takich przypadkach mogą wystąpić automatyzmy ruchowe, dyzartria, zaburzenia napięcia mięśniowego oraz hipo- lub hiperkinezja.

Zaburzenia Psychiczne

Astazja-abazja o podłożu psychogennym cechuje się przejściowym charakterem oraz pełnym przywróceniem funkcji motorycznych po ustąpieniu sytuacji stresowej lub w okresie remisji. Najważniejsze przyczyny obejmują:

• Nerwica Histeryczna – występuje w ciężkich przypadkach, którym towarzyszą liczne objawy somatyczne, jak również demonstracyjność i teatralność zachowania.

• Zespół Briqueta – specyficzna forma zaburzenia histerycznego, w której pacjent jest w stanie wstać, lecz natychmiast upada. Występuje również abazja połączona z chodem zygzakowatym, zginaniem nóg oraz kołysaniem ciała.

• Dysocjacyjne Zaburzenie Ruchu – charakteryzuje się nagłym początkiem, najczęściej związanym z ostrym stresem. Oprócz astazji-abazji występuje także całkowita utrata celowych ruchów, a także zaburzenia czucia w formie selektywnej utraty wrażliwości na dotyk i ból.

Astazja-abazja diagnostyka 

Środki diagnostyczne mają na celu ustalenie specyficznego typu astazji-abazji oraz identyfikację jej etiologii. W tym kontekście kluczowe jest przeprowadzenie szczegółowego wywiadu medycznego oraz ocena zgłaszanych przez pacjenta objawów. W trakcie badania ocenia się również komponenty emocjonalne, zachowanie, jak i procesy myślowe pacjenta. Polimorficzna natura zgłaszanych objawów oraz obserwowane cechy behawioralne mogą sugerować psychogenne podłoże astazji-abazji, natomiast obecność automatyzmów jamy ustnej może wskazywać na uszkodzenia struktur podkorowych. Aby ustalić ostateczną diagnozę, konieczne jest przeprowadzenie następujących badań:

• Badanie neurologiczne. Podczas próby wstawania pacjent wykazuje tendencję do chwytania się otaczających przedmiotów, a finalnie upada, nie będąc w stanie wykonać kroku. Pomimo tego, siła mięśniowa i napięcie mięśniowe są na odpowiednim poziomie. Zdolność pacjenta do wykonywania prób koordynacyjnych w pozycji leżącej oraz brak oczopląsu mogą sugerować zmiany w obrębie kory czołowej. W przypadku uszkodzeń struktur podkorowych mogą występować deficyty w zakresie koordynacji.

• Konsultacja psychiatryczna. Jest kluczowa, jeśli podejrzewa się psychogenny charakter astazji-abazji. Ocena sfery emocjonalnej, wolicjonalnej oraz funkcji poznawczych pacjenta odbywa się z wykorzystaniem specjalistycznych testów diagnostycznych.

• Elektronystagmografia. Badanie to wykonuje się w celu wykrycia utajonego oczopląsu. Brak oczopląsu umożliwia wykluczenie dysfunkcji przedsionkowej jako przyczyny objawów.

• Neuroobrazowanie. W zależności od wskazań przeprowadza się tomografię komputerową (CT) lub rezonans magnetyczny (MRI) mózgu. Techniki neuroobrazowania pozwalają na lokalizację oraz ocenę charakteru uszkodzeń mózgu, w tym zmian nowotworowych, degeneracyjnych oraz zmian poudarowych.

• USG Doppler. Badanie naczyń głównych metodą ultrasonografii dopplerowskiej jest konieczne do oceny przepływu krwi w naczyniach mózgowych. Stosuje się je w diagnostyce chorób naczyniowo-mózgowych, które mogą powodować zespoły czołowe, dysfunkcje podkorowe oraz procesy zwyrodnieniowe.

Astazja-abazja leczenie

Terapia zachowawcza

Taktyka terapeutyczna obejmuje leczenie przyczynowe, leczenie objawowe oraz działania rehabilitacyjne. W przypadku psychogennej astazji-abazji stosuje się sesje psychoterapeutyczne, które mają na celu identyfikację przyczyn zaburzeń psychicznych oraz wspieranie pacjenta w ich przezwyciężeniu. W zależności od wskazań klinicznych stosuje się:

• Leki naczyniowe. W ostrym okresie uszkodzenia mózgu lub udaru krwotocznego stosuje się leki zwiększające krzepliwość krwi w celu zahamowania krwawienia. W przypadku niedokrwienia wskazane są leki rozszerzające naczynia krwionośne oraz leki przeciwskurczowe. Dla poprawy właściwości przepływu krwi stosuje się także leki przeciwpłytkowe.

• Leki neurometaboliczne. Są zalecane w przypadku chorób neurodegeneracyjnych oraz naczyniowo-mózgowych, jak również w okresie rekonwalescencji po urazie mózgu (TBI). Leki te wspierają adaptację neuronów i minimalizują uszkodzenia wynikające z niedotlenienia. W pewnym zakresie mogą spowalniać progresję zmian zwyrodnieniowych. Ich stosowanie jest jednak przeciwwskazane w przypadku nowotworów mózgu.

• Cytostatyki. Stosowane są w celu zahamowania proliferacji komórek nowotworowych. Terapia cytostatykami może być elementem leczenia paliatywnego, kiedy nie jest możliwe całkowite usunięcie guza chirurgicznie, lub jako uzupełnienie leczenia neurochirurgicznego.

• Leki psychotropowe. Zgodnie ze wskazaniami można przepisać leki uspokajające, przeciwlękowe oraz przeciwdepresyjne. Preparaty te są stosowane zarówno w leczeniu zaburzeń psychicznych, jak i w przypadku zaburzeń emocjonalnych wynikających z uszkodzeń czołowych struktur mózgu.

Leczenie chirurgiczne

W przypadkach rozległych stłuczeń mózgu konieczna jest interwencja neurochirurgiczna. Podczas operacji usuwa się uszkodzone fragmenty tkanki oraz odprowadza powstałe krwiaki. Mimo przeprowadzenia zabiegu, duże uszkodzenia mogą prowadzić do trwałych deficytów neurologicznych.

Astazja-abazja jest często obserwowana w przypadku rozległych zmian nowotworowych obejmujących oba płaty czołowe, co znacząco utrudnia leczenie chirurgiczne. Duże rozmiary guza oraz jego inwazyjny charakter rzadko pozwalają na skuteczną resekcję. Operacja może mieć charakter paliatywny, a jej celem jest zmniejszenie masy nowotworu. Niestety, tego rodzaju interwencje mogą często przyspieszać dalszy rozwój choroby.